parallax background

Alle cliënten in GGZ en (huis-) artsenpraktijk screenen

09/26/2016
blogs_7
De gefaseerde trauma behandeling
09/25/2016
blogs_5
Van het kastje naar de muur gestuurd
09/27/2016
FacebookTwitterLinkedInEmail

Alle cliënten in de GGZ en (huis) artsenpraktijk screenen

Onze visie is dat de signalering en screening van psychotrauma bij volwassenen met jeugdtrauma’s eerder in de zorgketen dient plaats te vinden, zowel in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) als in de medische (huis) artsenpraktijk. Dat zal veel ineffectieve behandeltrajecten, persoonlijk leed en hoge zorgkosten voorkomen.
Volgens grootschalige epidemiologisch onderzoek heeft circa 50-70% van de cliënten in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de (huis)artsenpraktijk een achtergrond van Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering. Vaak heeft de hulpvraag betrekking op reeds lang bestaande psychische, lichamelijke en/of maatschappelijke problemen. Vanaf het eerste contact moeten (huis) artsen in de medische praktijk en behandelaren in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) attent zijn op psychotrauma en een voorgeschiedenis van chronische traumatisering in de kindertijd.

Doordat er vaak sprake is van een combinatie van psychische problemen, lichamelijke ziekten en maatschappelijke problemen, wordt het verband tussen jeugdtrauma’s en de hulpvraag zowel door de cliënt als door professionals vaak niet onderkend. Een zoektocht van 10- 20 jaar met verschillende diagnoses en ineffectieve behandeltrajecten is niet ongebruikelijk. De gevolgen zijn een chronisch ziektebeloop, toename van de ernst van de psychopathologie, fysieke en maatschappelijke problemen.
Wij zijn er een sterke voorstander van om bij iedere (nieuwe) cliënt in de GGZ en (huis) artsenpraktijk attent te zijn op psychotrauma en een achtergrond van jeugdtrauma’s, en altijd een korte evidence – based screening van ongeveer 10 minuten te doen.

De hulpvraag kan rechtstreeks betrekking hebben op de aan de traumatisering gerelateerde psychische klachten, maar ook met andere samenhangende problemen. Hulp wordt vooral gevraagd wanneer de problematiek ernstig interfereert met het functioneren op belangrijke levensgebieden als dagelijkse bezigheden, werk, relatie en sociale contacten, en gepaard gaat met een ernstige psychische lijdensdruk. De hulpvraag kan afkomstig zijn van de betrokkene zelf, maar ook van diens naasten, die immers vaak belast zijn en worden beperkt in het normale functioneren, of sterk compenserend moeten optreden (bron: Richtlijn angststoornissen, Trimbos Instituut, 2013).

Screenen op symptomen van PTSS en Dissociatie
De eerste screening om psychotrauma en symptomen van post traumatische Stressstoornis (PTSS) en Dissociatie te herkennen, kan eenvoudig door het afnemen van twee korte zelfrapportagelijsten die in circa tien minuten ingevuld kunnen worden.

Screening op Posttraumatische stresssymptomen en Dissociatieve symptomen. Bron: Rensen (2016) STRAKX module screening en diagnostiek en evaluatiediagnostiek op (Complexe) Post Traumatische Stress Stoornis, Dissociatieve Stoornissen en co-morbiditeit bij volwassenen met – een vermoeden van – een voorgeschiedenis van Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering; Amsterdam, Centrum Late Effecten Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering (CELEVT).

Trauma Screening Questionnaire (TSQ)
Het meest bekende screeningsinstrument voor PTSS is de Trauma Screening Questionnaire (TSQ). Deze is in het Nederlands vertaald en gevalideerd in een grote studie naar de incidentie en predictie van PTSS. De TSQ bestaat uit tien herbelevings- en hyperactivatie items; de schaal bevat geen vermijdingsitems. De TSQ vraagt naar reacties op traumatische gebeurtenissen in de afgelopen week. Het beantwoorden van minimaal zes vragen met ‘ja’ wordt gezien als een goede indicatie voor PTSS. De ervaringen zijn dat de lijst gemakkelijk en snel in te vullen is. De resultaten geven aan dat de TSQ een waardevol instrument is met goede sensitiviteit en specificiteit. Bij een afkappunt van 7 is de kans het grootst dat er sprake is van PTSS. Het is aan te raden om een open vraag naar eventuele traumatische belevingen uit de VBE (zie diagnostisch onderzoek) toe te voegen. De afnametijd is ongeveer vijf minuten.

Somatoform Dissociation Questionnaire SDQ-5
De Somatoform Dissociation Questionnaire SDQ-5 is een screeningsinstrument voor dissociatieve symptomen en een verkorte versie van de SDQ-20. Wanneer de SDQ-5 score hoger of gelijk is aan het afkappunt 8, kan geconcludeerd worden dat de kans op dissociatieve symptomatologie c.q. Dissociatieve Stoornissen verhoogd is. Daarbij is de sensitiviteit 90% en de specificiteit 96%. De ervaringen zijn dat de lijst gemakkelijk en snel in te vullen is. De psychometrische eigenschappen zijn zeer bevredigend. De betrouwbaarheid is hoog. De afnametijd is ongeveer 5 minuten.
Deze test kan worden afgenomen door alle (BIG- registreerde) professionals in de geestelijke, somatische en maatschappelijke gezondheidszorg die basiskennis hebben van symptomen van de Posttraumatische StressStoornis (PTSS) – en van Dissociatie in relatie tot Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering bij volwassenen en de screening en signalering daarvan, inclusief de mogelijkheden voor traumabehandeling en doorverwijzing voor diagnostiek.
De (huis) arts, POH-GGZ of behandelaar in de GGZ kan dit doen, maar ook de cliënt zelf. Als de uitkomsten aangeven dat er inderdaad sprake is van PTSS symptomen en / of van dissociatie kan doorverwezen worden voor traumadiagnostiek. In dat geval moet, naast het bestaan van PTTS en Dissociatieve Stoornissen, ook gekeken worden naar de mate en complexiteit ervan, de overige psychiatrische stoornissen, de lichamelijke en maatschappelijke problemen, de traumageschiedenis, het netwerk, de sociale ondersteuning en de zorgvraag.
Niet alleen de screeningsinstrumenten zijn belangrijk. Ook is het tijdig observeren van signalen van groot belang. Het is aangewezen in dit stadium uiterst terughoudend te zijn in het uitvragen van traumatische ervaringen. Maar als de cliënt zelf over traumatische ervaringen begint, is het goed daarvoor de ruimte te geven en respectvol te reageren.

Opleiden
Bij de Trauma Academie (link naar Trauma Academie) kunnen opleidingen in de diagnostiek gevolgd worden, waarbij screening, traumadiagnostiek, differentiaal diagnostiek, behandeldiagnostiek en evaluatiediagnostiek onderdelen zijn. De Trauma Academie is voor professionals. www.celevt.nl
Bij het HART College (link naar Trauma Academie) kunnen workshops en symposia gevolgd worden. Het HART College is voor mensen met jeugdtrauma’s en hun naasten. www.celevt.nl

STRAKX Module Screening, Diagnostiek en Evaluatiediagnostiek opvragen
De STRAKX module screening en diagnostiek en evaluatiediagnostiek op (Complexe) Post Traumatische Stress Stoornis, Dissociatieve Stoornissen en co-morbiditeit bij volwassenen met – een vermoeden van – een voorgeschiedenis van Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering; Amstelveen Centrum Late Effecten Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering (CELEVT); Rensen (2016) kan hier opgevraagd worden.

Meer zien
In de inspirerende TEDX lezing ‘Treating the core problems of childhood trauma’ laat Liz Mullinar zien waarom je in de geestelijke gezondheidszorg en medische praktijk altijd attent moet zijn op psychotrauma en een achtergrond van vroegkinderlijke chronische traumatisering, klik hier voor de film.

Referenties
Rensen (2016) STRAKX module screening en diagnostiek en evaluatiediagnostiek op (Complexe) Post Traumatische Stress Stoornis, Dissociatieve Stoornissen en co-morbiditeit bij volwassenen met – een vermoeden van – een voorgeschiedenis van Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering; Amstelveen Centrum Late Effecten Vroegkinderlijke Chronische Traumatisering (CELEVT).

September 2016, G.M. (Martijne) Rensen, directeur CELEVT en STRAKX

FacebookTwitterLinkedInEmail